telegramwhite aparat igap soroush tartil hamrahquran

استماع قرآن کریم 3

estemaequran

استماع قرآن از جمله موضوعاتی است که قرآن کریم به آن پرداخته و در روایات نیز مورد توجه قرار گرفته است، در این مقاله به اهمیت و استحباب استماع قرآن می‌پردازیم.

 

 

 

********* مفهوم استماع

“استماع” مصدر باب “استفعال”، مشتق از “سمع” است. “سمع” عبارت است از: “حسن شنوایی در گوش که صداها را درک می‌کند”، (۱) و “سماع” یعنی، صرف شنیدن هر چند بدون اراده باشد، اما “استماع” گوش سپردن همراه با پذیرش قلبی است که بدون اعمال اراده حاصل نمی‌شود.

“انصات” نیز نوعی گوش فرا دادن و خاموشی و سخن نگفتن در هنگام شنیدن است و به دیگر سخن، “انصات” مترادف کلمه”سکوت” است که مقدمه استماع و گوش دادن به شمار می‌رود. در واقع “انصات” همان سکوت جهت استماع است، (۲)

************* مراد از استماع قرآن کریم

“استماع” و “انصات” از جمله آدابی است که باید در مجلس قرائت قرآن رعایت شود، و این امری است که قرآن، خود، آن را توصیه می‌کند:

“وَإِذَا قُرِىءَ الْقُرْآنُ فَاسْتَمِعُواْ لَهُ وَأَنصِتُواْ لَعَلَّکُمْ تُرْحَمُونَ (۳) هنگامی که قرآن خوانده شود، گوش فرا دهید و خاموش باشید؛ شاید مشمول رحمت خدا شوید.”

اینکه در آیه شریفه “انصات” با “استماع” همراه شده، تاکیدی است بر سکوت ظاهری و تذکر به تامل؛ زیرا “استماع” بدون سکوت ظاهری امکان ندارد. بنابراین “استماع” و “انصات” گوش فرا دادن به همراه سکوت ظاهری و تمرکز بخشیدن به قوه فکر و اندیشه، جهت تامل و دریافت پیام قرآنی است.

مرحوم علامه طباطبایی در تفسیر آیه شریفه می‌فرماید: “انصات”، سکوت توام با استماع است، و بعضی گفته‌اند: به معنای استماع با سکوت است و معنای “انصت الحدیث و انصت للحدیث” این است که به حدیث گوش می‌داد، در حالی که سکوت کرده بود. و “انصته غیره” یعنی دیگری به سخن او گوش داد و “انصت الرجل” یعنی ساکت شد؛ پس معنای جمله مورد بحث، این شد: گوش فرا دهید به قرآن و ساکت شوید. (۴)

مقصود از “استماع قرآن” استماع با خصوصیات ویژه‌ای است که یک دگرگونی روحی و معنوی در انسان ایجاد کند و چنین استماعی است که مورد سفارش قرآن و اهل بیت عصمت و طهارت (علیهم السلام) بوده، و آثار پر برکتی به همراه دارد.

خاموشی و سکوت در هنگام استماع قرآن، از جمله آداب محفل قرآنی است که توجه و تدبر در آیات الهی را به دنبال دارد، و موجب رقت قلب و انقلاب روحی و خوف توام با گریه و زاری است. قرآن در این باره می‌فرماید: “اللَّهُ نَزَّلَ أَحْسَنَ الْحَدِیثِ کِتَابًا مُّتَشَابِهًا مَّثَانِیَ تَقْشَعِرُّ مِنْهُ جُلُودُ الَّذِینَ یَخْشَوْنَ رَبَّهُمْ ثُمَّ تَلِینُ جُلُودُهُمْ وَقُلُوبُهُمْ إِلَى ذِکْرِ اللَّهِ ذَلِکَ هُدَى اللَّهِ یَهْدِی بِهِ مَنْ یَشَاء وَمَن یُضْلِلْ اللَّهُ فَمَا لَهُ مِنْ هَادٍ (۵) خداوند بهترین سخن را نازل کرده، کتابی که آیاتش (در لطف و زیبایی و عمق و محتوا) همانند یکدیگر است؛ آیاتی مکرر دارد (با تکراری شوق‌انگیز) که از شنیدن آیاتش لرزه بر اندام کسانی که از پروردگارشان می‌ترسند، می‌افتد؛ سپس برون و درونشان نرم و متوجه ذکر خدا می‌شود؛ این هدایت الهی است که هر کس را بخواهد با آن راهنمایی می‌کند؛ و هر کس را خداوند گمراه سازد، راهنمایی برای او نخواهد بود!”

قرآن کریم در جای دیگر، انقلاب روحی و معنوی عالمان مسیحی (اهل تواضع و آخرت طلب) را در پی استماع قرآن چنین تشریح می‌فرماید: “و اذا سمعوا ما انزل الی الرسول تری اعینهم تفیض من الدمع مما عرفوا من الحق یقولون ربنا امنا فاکتبنا مع الشاهدین (۶) و هر زمان، آیاتی را که بر پیامبر (اسلام) نازل شده، بشنوند؛ چشم‌های آنها را می‌بینی که (از شوق،) اشک می‌ریزد، به خاطر حقیقتی که دریافته‌اند، آنها می‌گویند: “پروردگارا! ایمان آوردیم؛ پس ما را با گواهان (و شاهدان حق، در زمره یاران محمد) بنویس!”

البته مقصود از “استماع قرآن” استماع با خصوصیات ویژه‌ای است که یک دگرگونی روحی و معنوی در انسان ایجاد کند و چنین استماعی است که مورد سفارش قرآن و اهل بیت عصمت و طهارت (علیهم السلام) بوده، و آثار پر برکتی به همراه دارد.

***** اهمیت استماع قرآن کریم

یکی از بحث‌ها و موضوعات بسیار مهم، موضوع “اهمیت استماع قرآن” است. از جمله نکات قابل توجهی که کمال اهمیت این موضوع را بیان می‌دارد، حکمت و فلسفه حکمی است که فقها از آیه شریفه “وَإِذَا قُرِىءَ الْقُرْآنُ فَاسْتَمِعُواْ لَهُ وَأَنصِتُواْ لَعَلَّکُمْ تُرْحَمُونَ ” (۷) در باب “استماع قرائت امام در نماز جماعت” استفاده می‌کنند. فقها با استناد به همین آیه شریفه، استماع “حمد” و “سوره” را که امام جماعت قرائت می‌کند، بر مأمومین واجب می‌دانند؛ زیرا در نماز تنها “حمد” و “سوره” جزء قرآن است و بقیه ذکرهای نماز جزء قرآن نیست، هرچند محتوای آن ذکرها در قرآن و روایات وجود دارد؛ از این رو، از میان همه ذکرهای نماز، حکم وجوبی استماع فقط در مورد “حمد” و “سوره” است؛ البته تا آنجایی که صدای امام جماعت شنیده می‌شود؛ ولی جایی که رعایت اخفات لازم است گفتن ذکرهای مستحبی در حال قرائت امام، آن هم کسی که صدای امام را نمی‌شنود، توصیه شده است.

خلاصه، چه در نمازهای “جهریه” و چه نمازهای “اخفاتیه” تا جایی که صدای امام شنیده می‌شود، کسی حق گفتن ذکر دیگری را ندارد و باید قرائت امام را استماع نماید. این حکم با همه فروع ذکر شده، بیانگر اهمیت استماع قرآن از نظرگاه خود قرآن است.

شایان توجه است که چه حکم وجوبی استماع قرآن در نماز جماعت و چه حکم استحبابی آن در غیر نماز، از همین آیه شریفه “و اذا قری القرآن فاستمعوا له…” و با استفاده از روایات به دست می‌آید.

همچنین زراره می‌گوید: از حضرت امام صادق (علیه السلام) شنیدم که فرمود: “در نماز و غیر نماز برای قرآن، سکوت کردن و گوش فرادادن واجب است و هنگامی که در نزد تو قرآن خوانده شود، سکوت و گوش فرادادن بر تو واجب و لازم است.” (۸)

پی نوشت‌ها:

۱- مفردات الفاظ القرآن، ماده: “سمع”: “السمع قوه فی الاذن به یدرک الاصوات”.

۲- همان، ماده: “صوت”.

۳- اعراف ۲۰۴٫

۴- المیزان فی تفسیر القرآن، ج ۸، ص ۳۸۲؛ ترجمه المیزان فی تفسیر القرآن، ج ۱۶، ص ۳۱۱٫

۵- زمر ۲۳٫

۶- مائده ۸۳٫

۷- اعراف ۲۰۴٫

۸- تفسیر عیاشی، ج۲، ص۴۷، ح ۱۳۲٫

تنظیم و تخلیص: گروه دین و اندیشه – مهدی سیف جمالی

برگرفته از : صاحب‌علی محبی

کلام امیر

threesqrکمترین حقی که از خدای سبحان بر گردن شماست

این که از نعمت های او در راه نافرمانی اش یاری نباید خواست .

نور علی نور

عن الفضیل بن یسار عن ابی عبدالله (علیه السلام ) قال سمعته یقول : ان الذین یعالج القرآن و یحفظه بمشقه منه و قله حفظ له اجران
** از فضیل بن یسار نقل شده که گفت: شنیدم امام صادق (علیه السلام) می فرمود: همانا کسی که با قرآن همدم است و آن را با مشقت و کمی حافظه حفظ می کند دو اجر دارد**
ترجمه اصول کافی- ج 6  ص 407

aparat robottelegram igap tartil soroush

 کلیه حقوق سایت محفوظ است.
طراحی و پشتیبانی: باسط وب